مطالبه گری مسیر مسئولیت‌ پذیری و پاسخگویی

به گزارش آی نیوز، این فرآیند که از آن به «مطالبه گری عمومی» تعبیر می‌شود، مکانیسمی ضروری برای جلوگیری از انفعال اجتماعی و تضمین انطباق عملکرد دولت با نیازهای ملت است. مطالبه، تنها خواستن یک خدمت نیست، بلکه جریانی است که مسئولان را در معرض پرسش، نقد و پاسخ‌خواهی قرار می‌دهد.
مقامات عالی نظام نیز بارها بر اهمیت این حق شهروندی تأکید کرده‌اند. به عنوان مثال، بر این نکته تصریح شده که نباید از روزی ترسید که جوانان و دانشجویان انگیزه‌ای برای طرح سؤال و درخواست نداشته باشند. برعکس، همه همت باید بر گسترش روحیه مطالبه‌گری در نسل جوان متمرکز شود، چرا که افق روشن آینده در گرو همین مطالبات است.
با این حال، در عمل، سازوکار شفاف، ساده و فراگیر برای تحقق این حق اساسی، چندان توسعه نیافته است. پرسش اینجاست که آیا حکومت وظیفه ندارد بستر مناسبی برای شنیده شدن سازمان‌یافته صدای مردم فراهم کند؟.
در بسیاری از کشورهای دنیا، این خلأ با ایجاد سامانه‌های «عریضه الکترونیکی» یا «ای-پتیشن» پر شده است. در این مدل، مردم درخواست خود را در یک پلتفرم عمومی ثبت می‌کنند و اگر تعداد امضاهای آن به حدنصاب مشخصی (مثلاً ۱۰ هزار یا ۱۰۰ هزار امضا) برسد، دولت ملزم به ارائه پاسخ رسمی یا طرح موضوع در پارلمان برای بررسی می‌شود. این رویکردی است که ریشه در تاریخ دارد؛ برای نمونه، پارلمان انگلستان از قرن هجدهم موظف بود نامه‌های دارای تعداد مشخصی امضا را در دستور کار قرار دهد.
تأسیس و تقویت چنین سازوکاری در ایران، گامی به سوی تحقق «حاکمیت باز» و «دموکراسی مشارکتی» است. حاکمیت باز به معنای باز بودن درهای حکومت از دو جهت است: شفافیت (مردم بتوانند عملکرد را ببینند) و مشارکت (مردم بتوانند در حکمرانی سهیم شوند). فناوری اطلاعات، امروزه این امکان را فراهم کرده تا به جای دموکراسی غیرمستقیم صرف، اشکالی از دموکراسی مستقیم نیز تجربه شود.
فلسفه نهادینه‌سازی مطالبه‌گری، تنها معطوف به مردم نیست، بلکه برای مسئولان نیز فوایدی حیاتی دارد. پاسخگویی در برابر مردم، فرصتی است برای روشن‌شدن ذهن‌ها، تبیین حقایق و دفاع از عملکردها. هنگامی که انتقادات به شکل شفاف مطرح و پاسخ داده می‌شوند، مواضع، برنامه‌ها و تعهدات، بدون ابهام در برابر چشم مردم قرار می‌گیرد و امکان قضاوت آگاهانه فراهم می‌آید.
در شرایط کنونی، پیاده‌سازی یک سامانه یکپارچه ملی برای ثبت، پیگیری و پاسخ به مطالبات عمومی، نیازی فوری است. چنین سامانه‌ای باید دسترسی آسان، شفافیت کامل در روند بررسی، و ضرب‌الاجل‌های مشخص برای پاسخگویی نهادهای مربوطه را تضمین کند. تجربه دیگر کشورها نشان می‌دهد که این ابزار می‌تواند به شکل مؤثری فاصله و یا شکاف بین حکومت و ملت را کاهش دهد.
در پایان، تقویت فرهنگ مطالبه‌گری قانون‌مند و مسئولانه، همراه با ایجاد سازوکارهای مدرن برای تحقق آن، هم سنگ بنای حکمرانی خوب است و هم ضامن پویایی و سلامت نظام سیاسی. آینده‌ای که در آن جوانان با امید و انگیزه خواسته‌های خود را طرح می‌کنند و مسئولان با صداقت و تعهد به آن پاسخ می‌گویند، همان افق روشنی است که می‌توان با همگرایی ملی به سمت آن حرکت کرد.