مهندس محمدتقي توكلي: بزرگترين كارخانه كبريت‌سازي جهان را داريم

براي پيدا كردن بسياري از اين انسان‌ها يا به نوعي مخترعان و مبتكران نياز نيست خيلي در صفحات اينترنت يا مجلات بگرديد، خيلي از آنها در كشور، شهر يا در همسايگي ما زندگي مي‌كنند، فقط كافي است به پشت برچسب محصولات يا وسايلي كه درخانه و اداره استفاده مي‌كنيد، نگاهي بيندازيد،

در بعضي از اين برچسب‌ها نام سازنده محصول ذكر شده است، مثل محصولات مواد غذايي بهروز كه بنيانگذار آن، بهروز فروتن است، سماور زمرديان كه سازنده آن آقاي زمرديان است يا آبليموي ممتاز كه متعلق به حاج سعيد ممتاز مي‌باشد. ولي در بين اين همه مي‌توانيد محصولاتي را پيدا كنيد كه قدمت و سابقه طولاني‌تري دارند يعني اينكه به غير از ما پدران و اجداد ما هم روزگاري از اين محصول استفاده مي‌كردند و آنقدر كيفيت و محبوبيت داشته كه بعد از گذشت چندين سال هنوز هم مورد احترام مصرف‌كننده امروزي است. در اين شماره خوانندگان مجله خانواده سبز را با بنيانگذاران كبريت توكلي آشنا خواهيم كرد.وي در سال 1340 به صورت كاملا سنتي و طبق آداب و رسوم مردم تبريز ازدواج كرد. همسرش دختر خانواده شهيد ثقه‌الاسلام و زني تحصيلكرده و داراي ليسانس ادبيات بود. حاصل اين ازدواج فرزنداني سالم و صالح به نام‌هاي علي، حسن، حسين و دلارا است كه پسران همگي در معيت پدر مشغول به كار مي‌باشند. جالب توجه اينكه تمامي اعضاي خانواده داراي تخصص فني بوده و دختر خانواده نيز پزشك مي‌باشد.

تاريخچه كبريت توكلي
اين اسم برايتان آشنا نيست. اگر جايي به گوشتان خورده، بهتر است سري به آشپزخانه بزنيد و روي جعبه كبريت‌تان را بخوانيد. زير همان كلمه‌اي كه نوشته اين كبريت بي‌‌خطر است آرم توكلي چاپ شده است. البته در برخي از محصولات توكلي، نام كبريت فروزان نوشته شده است. موضوع برمي‌گردد به 100 سال قبل زماني كه عهدنامه ننگين تركمنچاي امضاء شد و منطقه قفقاز به دست روس‌ها افتاد. آن زمان بنيانگذار كبريت توكلي يا همان حاجي آقا كبريت‌ساز توكلي ساكن ايروان و تاجر قند و شكر و كبريت بود كه وقتي ديد سرزمينش تحت سلطه استالين درآمده به تبريز نقل مكان كرد و در سال 1297 كارخانه كبريت‌سازي توكلي را ايجاد كرد. حاجي آقا كبريت ساز داراي 2 دختر و 5 پسر بود كه فرزندانش نيز در اين راه او را ياري مي‌كردند. ولي در ميان فرزندان، محمدتقي پس از گذراندن دوره دبيرستان در كالج البرز تهران براي ادامه تحصيل راهي شهر ميشيگان آمريكا شد و موفق به اخذ مدرك ليسانس در رشته مكانيك شد كه متاسفانه در مقطع فوق‌ليسانس به علت بيماري پدر مجبور شد به ايران بازگردد. محمدتقي 25 ساله به عنوان عضو هيات مديره در ادامه خدمات پدر ابتكارات جديدي را در كارخانه پياده كرد كه يكي از آنها استفاده از ضايعات چوبي كبريت‌سازي براي توليد نئوپان بود.

درد دل‌هاي يك صنعتكار
… خيلي از حرف‌ها را نمي‌‌شود گفت، ولي متاسفانه در كشور ما تجارت به صنعت تبديل شده است در حالي كه تجارت فقط بايد نقش پشتيباني‌كننده صنعت را داشته باشد. اگر صنايعي هم موفق بوده‌اند همه‌اش برمي‌گردد به گذشته‌هاي دور، ما هر روز شاهد ورشكستگي و متوقف شدن صنايع كوچك و بزرگ هستيم كه اين امر براي كشور در حال توسعه ما نگران‌كننده است. مهندس توكلي از دولتمردان خواست تا به صنعت كشور به چشم يك اصل مهم و بنيادي نگاه كنند، آن وقت مانند بسياري از بخش‌هاي كشور رشد فزآينده‌اي را شاهد خواهند بود. وي گفت: توليد پفك، چيپس، آدامس و سس صنعت نيست، صنعت يعني ساختن زيربناي يك كشور و شناسايي يك كشور از محصولات موثر در سطح جهان.
اولين كارخانه كابينت‌سازي ونئوپان در ايران
مهندس محمدتقي كبريت‌ساز توكلي در سال 1342 با انتقال صنايع نئوپان از كشور آلمان به ايران توانست اولين كارخانه توليد نئوپان در ايران را پايه‌گذاري كند. در آن زمان محصولي به نام «فورميكا» در اروپا توليد شد كه بر روي نئوپان براي جلوگيري از نفوذ آب و خوردگي چسبانده مي‌شد كه اين مهندس 32 ساله توانست با ساخت اين ماده براي اولين بار در ايران «فورميكا» را بر روي نئوپان بكشاند.
بعد از تاسيس كارخانه نئوپان ديديم كه نئوپان داريم، فورميكا هم كه توليد مي‌كنيم، پس مشكلي براي ساخت كابينت نداريم. براي همين اولين كارخانه ساخت كابينت در ايران راه‌اندازي شد. آن زمان كسي كابينت نداشت يا اگر هم داشت آهني بود يا خارجي.

كارخانه كبريت‌سازي
محمدتقي توكلي مي‌گفت: آن زمان كه پدرم كارخانه ايجاد كرد به علت خروج ايرانيان از منطقه قفقاز، زنان و كودكان زيادي در كاروانسراها و محلات شهر آواره و گرسنه بودند كه پدر تعداد زيادي از آنها را براي كار به كارخانه آورد. آن زمان كارخانه كبريت‌سازي توكلي بيش از 900 كارگر داشت و امروز به دليل پيشرفت صنايع و تكنولوژي با 300 كارگر فعاليت مي‌كند. چوب كبريت از درخت صنوبر تبريزي ساخته مي‌شود و به اصلاح گوگرد آن از تركيب 12 ماده شيميايي تهيه مي‌گردد كه با سليكوم حيواني به چوب كبريت چسبانده مي‌شود. امروزه در تمام دنيا، كبريت از مصرف عمومي به مصرف لوكس تبديل و فندك جايگزين آن شده است. كارخانه‌هاي بزرگ كبريت‌سازي جهان هر كدام محصول خاصي را توليد مي‌كنند يك كارخانه كبريت تزئيني، يكي ديگر كبريت شومينه و… ولي كبريت‌سازي توكلي تنها كارخانه در جهان است كه تمامي محصولات را تهيه و توليد مي‌كند و جزء باكيفيت‌ترين كبريت‌هاي جهان شناخته شده است.
مهندس توكلي مي‌گفت: هم‌اكنون در جهان هر عدد كبريت به قيمت 2 دلار فروخته مي‌شود كه در اين ميان كبريت توكلي تنها با قيمت 50 سنت ارائه مي‌شود و با افتخار مي‌گويد كه با توليد سالانه 10 ميليارد جعبه كبريت، بزرگترين توليدكننده كم‌هزينه ودر موثر جهان هستيم.